PHỤ NỮ TRONG XÂY DỰNG HÒA BÌNH: TỪ CAM KẾT QUỐC TẾ ĐẾN HÀNH ĐỘNG THỰC CHẤT CỦA VIỆT NAM

Phụ nữ không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ

Trong các cuộc xung đột và khủng hoảng, phụ nữ và trẻ em gái có thể phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng về an toàn, sinh kế, sức khỏe và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Tuy nhiên, nhìn nhận phụ nữ chỉ như nhóm cần được bảo vệ là chưa đầy đủ.

Trong đời sống cộng đồng, phụ nữ còn tham gia duy trì các mạng lưới hỗ trợ, chăm sóc gia đình, phục hồi sinh kế, hòa giải những bất đồng và góp phần khôi phục lòng tin sau xung đột.

Những đóng góp đó có thể không luôn được phản ánh đầy đủ trong các tiến trình ngoại giao chính thức, nhưng có ý nghĩa đối với sự ổn định và phát triển lâu dài.

Từ thực tế này, một cách tiếp cận ngày càng được cộng đồng quốc tế quan tâm là kết hợp bảo vệ phụ nữ với việc bảo đảm sự tham gia của họ vào quá trình phòng ngừa xung đột, xây dựng hòa bình và phục hồi cộng đồng.

Đây không chỉ là vấn đề bình đẳng giới, mà còn liên quan đến chất lượng và tính bền vững của các giải pháp hòa bình.

Nghị quyết 1325 và bước phát triển trong nhận thức quốc tế

Ngày 31/10/2000, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết 1325 về Phụ nữ, hòa bình và an ninh.

Nghị quyết khẳng định tầm quan trọng của việc tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong phòng ngừa, giải quyết xung đột và các hoạt động xây dựng hòa bình, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền và sự an toàn của phụ nữ, trẻ em gái trước những tác động của xung đột.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là sự thay đổi từ việc chủ yếu quan tâm đến những tổn thương mà phụ nữ phải gánh chịu sang ghi nhận vai trò chủ động của họ trong các tiến trình hòa bình.

Tuy nhiên, từ việc thừa nhận vai trò đến bảo đảm sự tham gia có ý nghĩa vẫn còn những yêu cầu cần giải quyết.

Sự hiện diện của phụ nữ trong một cuộc họp hay một cơ chế tham vấn chưa đủ để khẳng định họ đã tham gia thực chất.

Điều quan trọng hơn là khả năng tiếp cận thông tin, cơ hội đóng góp ý kiến, tham gia xây dựng giải pháp và tác động đến những quyết định liên quan đến cộng đồng.

Từ góc độ nghiên cứu, đây là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng thực hiện chương trình nghị sự về phụ nữ, hòa bình và an ninh.

Việt Nam cụ thể hóa cam kết bằng Chương trình hành động quốc gia

Ngày 25/1/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 101/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, hòa bình và an ninh giai đoạn 2024–2030.

Việc ban hành Chương trình tạo cơ sở chính sách để triển khai những nội dung liên quan đến phụ nữ, hòa bình và an ninh phù hợp với điều kiện của Việt Nam và các cam kết quốc tế có liên quan.

Chương trình hướng tới tăng cường sự tham gia đầy đủ, bình đẳng và có ý nghĩa của phụ nữ trong các lĩnh vực liên quan đến hòa bình, an ninh; đồng thời quan tâm đến phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, cứu trợ, phục hồi và hợp tác quốc tế.

Một đặc điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của Chương trình không chỉ giới hạn trong những tình huống xung đột vũ trang.

Những vấn đề như khắc phục hậu quả chiến tranh, ứng phó thiên tai, thảm họa và các thách thức an ninh phi truyền thống cũng đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của phụ nữ.

Đối với Việt Nam, đây là những lĩnh vực có ý nghĩa thiết thực, gắn với bảo vệ con người, bảo đảm an toàn cộng đồng và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc ban hành một chương trình hành động với kết quả triển khai chương trình đó.

Hiệu quả thực hiện phải được đánh giá thông qua các hoạt động, nguồn lực, cơ chế phối hợp và kết quả cụ thể, thay vì chỉ dựa trên những mục tiêu đã được xác lập.

Ba yêu cầu để sự tham gia của phụ nữ trở nên thực chất

Từ nội dung Chương trình hành động quốc gia và tinh thần Nghị quyết 1325, có thể rút ra ba yêu cầu đáng quan tâm.

Thứ nhất, mở rộng cơ hội tham gia vào quá trình ra quyết định.

Phụ nữ cần có điều kiện tham gia phù hợp vào những hoạt động liên quan đến phòng ngừa rủi ro, giải quyết bất đồng, ứng phó khủng hoảng và xây dựng cộng đồng an toàn.

Sự tham gia có ý nghĩa không chỉ được đo bằng số lượng người tham dự, mà còn ở khả năng đóng góp vào nội dung và kết quả của quá trình ra quyết định.

Thứ hai, nâng cao năng lực và bảo đảm các điều kiện cần thiết.

Cơ hội tham gia phải gắn với khả năng tiếp cận thông tin, kiến thức, kỹ năng và nguồn lực.

Trong những lĩnh vực liên quan đến hòa bình và an ninh, các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực đối thoại, hòa giải, quản lý rủi ro và hỗ trợ cộng đồng có thể góp phần tăng cường hiệu quả tham gia.

Thứ ba, coi trọng đánh giá kết quả thực hiện.

Việc triển khai chính sách cần được theo dõi bằng những chỉ tiêu phù hợp, phản ánh không chỉ số lượng hoạt động mà còn cả chất lượng tham gia, mức độ cải thiện năng lực và những tác động đối với cộng đồng.

Đây là cơ sở để nhận diện khó khăn, điều chỉnh giải pháp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Ba yêu cầu trên có quan hệ chặt chẽ: cơ hội tham gia cần được hỗ trợ bằng năng lực, còn năng lực và cơ hội chỉ thực sự phát huy giá trị khi tạo ra kết quả cụ thể.

Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 và những vấn đề đặt ra

Ngày 20/10/2026 đánh dấu 96 năm Ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930–20/10/2026).

Đây là dịp ghi nhận những đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng, phát triển đất nước.

Chiều 19/10/2026, tại Nhà Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã gặp mặt, chúc mừng các nữ đại biểu Quốc hội khóa XVI và nữ cán bộ cấp vụ của Văn phòng Quốc hội nhân dịp kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam.

Sự kiện thể hiện sự ghi nhận đối với vai trò của phụ nữ trong hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước.

Tuy nhiên, cần phân biệt hoạt động này với những kết quả trực tiếp của Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, hòa bình và an ninh. Đây là hai phạm vi khác nhau, dù cùng gợi mở yêu cầu phát huy vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong đời sống chính trị – xã hội.

Nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam, việc nhìn nhận vai trò của phụ nữ trong xây dựng hòa bình vì thế không nên chỉ dừng ở những hoạt động tôn vinh.

Điều có ý nghĩa lâu dài hơn là tạo điều kiện để phụ nữ phát huy năng lực, đóng góp vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của mình và tham gia giải quyết những vấn đề chung của xã hội.

Vai trò của đối ngoại nhân dân trong thúc đẩy hòa bình

Hòa bình bền vững không chỉ được xây dựng thông qua các thỏa thuận giữa các quốc gia mà còn cần sự hiểu biết, tin cậy và hợp tác giữa các cộng đồng.

Trong lĩnh vực này, các tổ chức đối ngoại nhân dân, các tổ chức xã hội và giới nghiên cứu có thể góp phần thúc đẩy giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, giáo dục hòa bình và kết nối những sáng kiến phù hợp.

Đối với Việt Nam, những trải nghiệm lịch sử về chiến tranh, khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng cuộc sống hòa bình là những nội dung có giá trị trong hoạt động trao đổi quốc tế.

Phụ nữ có thể tham gia vào các hoạt động đó với nhiều vai trò khác nhau, từ nghiên cứu, giáo dục, hỗ trợ cộng đồng đến kết nối các sáng kiến hợp tác.

Tuy nhiên, thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ không có nghĩa coi xây dựng hòa bình là trách nhiệm riêng của phụ nữ.

Đó là trách nhiệm chung của các cơ quan, tổ chức và toàn xã hội, trong đó việc bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng là một điều kiện quan trọng.

Từ Nghị quyết 1325 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đến Chương trình hành động quốc gia của Việt Nam giai đoạn 2024–2030, vai trò của phụ nữ trong hòa bình và an ninh ngày càng được thể hiện rõ trong các khuôn khổ chính sách.

Vấn đề quan trọng hiện nay là chuyển những cam kết thành cơ hội tham gia, năng lực hành động và những kết quả có thể đánh giá.

Đối với Việt Nam, phát huy vai trò của phụ nữ trong phòng ngừa xung đột, ứng phó với các thách thức an ninh và xây dựng cộng đồng an toàn vừa phù hợp với mục tiêu bình đẳng giới, vừa góp phần củng cố hòa bình và phát triển bền vững.

Tôn vinh những đóng góp của phụ nữ là cần thiết; tạo điều kiện để phụ nữ tham gia đầy đủ, bình đẳng và có ý nghĩa vào quá trình xây dựng hòa bình mới là cách phát huy lâu dài những đóng góp ấy.

ThS Nguyễn Mạnh Hiền, Phó Tổng thư ký VPDC

.

Tài liệu tham khảo

1. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (31/10/2000), Nghị quyết số 1325 (2000) về Phụ nữ, hòa bình và an ninh.

2. Thủ tướng Chính phủ (25/1/2024), Quyết định số 101/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, hòa bình và an ninh giai đoạn 2024–2030.

3. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (19/10/2026), Thủ tướng Lê Minh Hưng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp mặt nữ đại biểu Quốc hội khóa XVI.