BIỂN ĐÔNG: KIÊN ĐỊNH CHỦ QUYỀN, THƯỢNG TÔN LUẬT PHÁP QUỐC TẾ.

Bảo vệ chủ quyền gắn với duy trì hòa bình, ổn định

Biển Đông có vị trí quan trọng đối với an ninh, phát triển kinh tế và hoạt động đối ngoại của Việt Nam. Đây là không gian gắn với lợi ích quốc gia – dân tộc, hoạt động kinh tế biển, giao thương quốc tế và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của đất nước.

Lập trường của Việt Nam về Biển Đông được thể hiện nhất quán trong các văn kiện, phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Bộ Ngoại giao.

Ngày 22/9/2026, tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam kiên trì giải quyết các tranh chấp, trong đó có Biển Đông, bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982; đồng thời kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của mình.

Trước đó, ngày 12/7/2026, nhân dịp 10 năm Phán quyết của Tòa trọng tài thành lập theo Phụ lục VII UNCLOS 1982 trong vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng tái khẳng định lập trường của Việt Nam về giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

Những tuyên bố chính thức này thể hiện sự thống nhất giữa hai yêu cầu: bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam, đồng thời góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực.

Đây cũng là cơ sở để nhận thức rằng kiên định chủ quyền và thúc đẩy giải quyết hòa bình tranh chấp không phải là hai mục tiêu đối lập, mà là những nội dung gắn bó trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

UNCLOS 1982 – cơ sở pháp lý của trật tự trên biển

UNCLOS 1982 thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh việc sử dụng biển và đại dương, xác định các vùng biển, quyền và nghĩa vụ của quốc gia ven biển cũng như của các quốc gia khác.

Một điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là phải phân biệt giữa chủ quyền đối với lãnh thổ, đảo và quần đảo với các quyền được hưởng đối với những vùng biển theo UNCLOS 1982.

Chủ quyền đối với lãnh thổ, đảo là vấn đề được xác định theo các quy tắc có liên quan của luật pháp quốc tế. Trong khi đó, UNCLOS 1982 quy định chế độ pháp lý của các vùng biển, bao gồm lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và những vùng biển khác.

Đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, quốc gia ven biển có các quyền chủ quyền và quyền tài phán theo quy định của Công ước. Những quyền này không đồng nhất với chủ quyền lãnh thổ.

Trong phát biểu ngày 12/7/2026, Bộ Ngoại giao Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh UNCLOS 1982 là cơ sở pháp lý duy nhất quy định toàn diện và triệt để về phạm vi quyền được hưởng vùng biển. Các yêu sách biển và việc thực thi quyền trên biển của các bên phải phù hợp với Công ước, đồng thời tôn trọng quyền hợp pháp của các quốc gia khác.

Lập trường đó có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tính nhất quán trong xác định các quyền trên biển, giải quyết tranh chấp và duy trì trật tự pháp lý quốc tế.

Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu, tuyên truyền về chủ quyền biển, đảo cần dựa trên chứng cứ lịch sử, cơ sở pháp lý và những tuyên bố chính thức của Nhà nước; đồng thời sử dụng chính xác các khái niệm của luật pháp quốc tế, tránh đồng nhất những vấn đề pháp lý có bản chất khác nhau.

Giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình

Thực tiễn cho thấy Biển Đông không chỉ liên quan đến những vấn đề chủ quyền và quyền trên biển mà còn gắn với an ninh, an toàn hàng hải, hàng không và môi trường hợp tác khu vực.

Ngày 23/7/2026, trả lời câu hỏi về thông tin va chạm giữa lực lượng hải cảnh Trung Quốc và Hải quân Philippines tại khu vực bãi Cỏ Mây, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng đề nghị các bên liên quan kiềm chế, hành xử phù hợp với luật pháp quốc tế, tôn trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của quốc gia ven biển đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được xác lập theo UNCLOS 1982.

Việt Nam đồng thời đề nghị thực hiện nghiêm túc, đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), tạo môi trường thuận lợi cho đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), tuân thủ các quy định quốc tế về an toàn hàng hải, hàng không và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình.

Từ góc độ nghiên cứu, các cơ chế đối thoại và hợp tác có vai trò quan trọng trong việc quản lý bất đồng, hạn chế nguy cơ va chạm và tăng cường lòng tin.

Tuy nhiên, đối thoại không đồng nghĩa với việc từ bỏ nguyên tắc pháp lý. Việc giải quyết tranh chấp cần được tiến hành trên cơ sở tôn trọng chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời tuân thủ luật pháp quốc tế.

Đối với tiến trình xây dựng COC, yêu cầu đặt ra là hướng tới một bộ quy tắc thực chất, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, góp phần duy trì hòa bình và ổn định lâu dài.

Phát triển kinh tế biển đi đôi với bảo vệ lợi ích quốc gia

Bảo vệ chủ quyền và các quyền hợp pháp trên biển có quan hệ mật thiết với nhiệm vụ phát triển kinh tế biển bền vững.

UNCLOS 1982 không chỉ quy định quyền của các quốc gia mà còn xác định nghĩa vụ trong việc bảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học biển và hợp tác quốc tế.

Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế biển cần gắn với quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân vùng ven biển, hải đảo.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và những thách thức môi trường ngày càng được quan tâm, hợp tác về nghiên cứu khoa học biển, bảo vệ hệ sinh thái và ứng phó thiên tai có ý nghĩa thiết thực.

Đây cũng là những lĩnh vực có thể góp phần xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia, với điều kiện các hoạt động được triển khai phù hợp với luật pháp quốc tế và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Từ góc độ phát triển, việc nâng cao năng lực nghiên cứu, quản trị biển và ứng dụng khoa học – công nghệ sẽ góp phần sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực biển, đồng thời hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ lợi ích quốc gia.

Phát huy vai trò của đối ngoại nhân dân

Trong tổng thể công tác đối ngoại của Việt Nam, đối ngoại nhân dân có vai trò góp phần tăng cường hiểu biết, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hữu nghị và hợp tác quốc tế.

Đối với các vấn đề liên quan đến Biển Đông, những hoạt động giao lưu học thuật, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường biển, giáo dục về luật pháp quốc tế và hợp tác phát triển bền vững có thể tạo thêm các kênh trao đổi thiết thực.

Các tổ chức hữu nghị, cơ sở nghiên cứu và các tổ chức xã hội có thể tham gia những hoạt động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, góp phần tăng cường hiểu biết giữa nhân dân các nước và thúc đẩy sự tôn trọng đối với luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, do tính chất nhạy cảm của những vấn đề liên quan đến chủ quyền và tranh chấp trên biển, hoạt động thông tin và đối ngoại nhân dân phải đặc biệt coi trọng tính chính xác, tính nhất quán và trách nhiệm trong phát ngôn.

Những thông tin về chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán, sự kiện trên biển và lập trường của Việt Nam cần được dẫn từ các cơ quan có thẩm quyền và nguồn chính thống đã được kiểm chứng.

Từ thực tiễn đó, có thể chú trọng ba hướng: nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền về luật biển; tăng cường trao đổi nghiên cứu và hợp tác về các vấn đề biển cùng quan tâm; phát huy vai trò của các tổ chức hữu nghị trong thúc đẩy đối thoại, hiểu biết và hợp tác hòa bình.

Đối ngoại nhân dân không thay thế ngoại giao chính thức hoặc các cơ chế pháp lý quốc tế, nhưng có thể góp phần tạo dựng môi trường xã hội thuận lợi cho việc duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác lâu dài.

Kiên định nguyên tắc, chủ động hợp tác

Biển Đông tiếp tục là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với hòa bình, an ninh và phát triển của khu vực. Những vấn đề đặt ra đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, thượng tôn luật pháp quốc tế và tăng cường đối thoại, hợp tác.

Đối với Việt Nam, lập trường xuyên suốt là kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và các quyền, lợi ích hợp pháp trên biển; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.

Phát huy hiệu quả các kênh đối ngoại, trong đó có đối ngoại nhân dân, cùng với nâng cao năng lực nghiên cứu, quản trị và phát triển kinh tế biển bền vững, sẽ góp phần phục vụ lợi ích quốc gia – dân tộc và đóng góp vào hòa bình, ổn định của khu vực.

Kiên định nguyên tắc pháp lý, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia, thúc đẩy giải quyết hòa bình bất đồng chính là nền tảng quan trọng để hướng tới một Biển Đông hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.

ThS. Nguyễn Mạnh Hiền

Bài viết thể hiện quan điểm nghiên cứu của cá nhân tác giả.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo Nhân Dân (tháng 9/2026), Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81.
   https://nhandan.vn/special/phat_bieu_cua_tong_bi_thu_chu_tich_nuoc_tai_lien_hop_quoc/index.html

2. Báo Điện tử Chính phủ (12/7/2026), Các tranh chấp trên biển phải được giải quyết bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế.
   https://baochinhphu.vn/cac-tranh-chap-tren-bien-phai-duoc-giai-quyet-bang-bien-phap-hoa-binh-phu-hop-voi-luat-phap-quoc-te-10226071220345803.htm

3. Báo Điện tử Chính phủ (23/7/2026), Việt Nam đề nghị các bên liên quan hành xử phù hợp với luật pháp quốc tế.
   https://baochinhphu.vn/viet-nam-de-nghi-cac-ben-lien-quan-hanh-xu-phu-hop-voi-luat-phap-quoc-te-102260723162920082.htm

4. Bộ Ngoại giao Việt Nam (17/7/2025), Họp báo thường kỳ ngày 17 tháng 7 năm 2025.
   https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/hop-bao-thuong-ky-ngay-17-thang-7-nam-2025-57303-254.html

5. Báo Điện tử Chính phủ (7/5/2025), Cơ chế giải quyết tranh chấp trong Công ước UNCLOS 1982: Vai trò, Hiệu lực, Hiệu quả.
   https://baochinhphu.vn/co-che-giai-quyet-tranh-chap-trong-cong-uoc-unclos-1982-vai-tro-hieu-luc-hieu-qua-10225050717440384.htm

6. Liên hợp quốc (1982), Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, bản tiếng Việt đăng trên hệ thống thông tin của Bộ Ngoại giao Việt Nam.
   https://vnembassy-paris.mofa.gov.vn/documents/d/guest/ubbg-cong-uoc-cua-lien-hop-quoc-ve-luat-bien-1982-pdf-1