TỪ KÝ ỨC CHIẾN TRANH ĐẾN KHÁT VỌNG HÒA BÌNH

Quảng Trị – nơi kết nối những trái tim vì tương lai

Có những vùng đất chỉ cần đặt chân đến, người ta đã cảm nhận được lịch sử mà không cần mở sách hay nghe diễn văn. Quảng Trị và vùng đất Bình Trị Thiên một thời khói lửa là nơi như thế.

Ở đây, ký ức chiến tranh không chỉ nằm trong những trang sách, những con số hay các di tích lịch sử. Ký ức ấy hiện diện trong những địa danh, những dòng sông, những bến phà, những nghĩa trang và những nén hương của người đang sống dành cho những người đã nằm xuống.

Nhưng cũng chính trên mảnh đất từng chịu đựng những mất mát nặng nề ấy, một thông điệp khác đang ngày càng được lan tỏa: hòa bình, hòa giải, hữu nghị và hợp tác vì tương lai.

Ngày 25/9/2026, tôi trở lại Quảng Trị, tham dự Tọa đàm quốc tế “Từ ký ức đến tương lai: Giá trị của hòa bình”, do Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam phối hợp với Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Quảng Trị tổ chức trong chuỗi hoạt động Lễ hội Vì hòa bình năm 2026. Đây là lần thứ ba Hội đồng tổ chức hoạt động đối thoại quốc tế tại Quảng Trị, tiếp nối các hoạt động vào các năm 2018 và 2024. Phát biểu khai mạc tại Hội thảo…

Nhưng với tôi, chuyến trở lại lần này không chỉ là tham dự một Tọa đàm. Đó còn là một hành trình trở về với ký ức của chính mình.

Ký ức của một thế hệ đi qua chiến tranh

Đó là ký ức tuổi thơ ở Hà Nội trong những năm đất nước còn chiến tranh, gắn với mũ rơm, hầm tránh bom và những tháng ngày lũ trẻ chúng tôi sống xa bố mẹ ở nơi sơ tán, trong khi cha mẹ ở lại Hà Nội làm việc và trực chiến giữa những đợt máy bay Mỹ ném bom miền Bắc.

Với lũ trẻ chúng tôi khi ấy, tiếng máy bay, tiếng còi báo động và những câu chuyện về bom đạn là một phần của cuộc sống hằng ngày.

Sau chiến tranh, tôi lại có dịp chứng kiến một Bình Trị Thiên – Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế – còn nghèo khó, mang trên mình nhiều dấu tích chiến tranh trong những năm sau 1975.

Khi trưởng thành, được sống, học tập và làm việc ở nhiều nơi trong và ngoài đất nước, tôi mới hiểu rằng những ký ức riêng của mình cũng là một phần trong ký ức chung của cả một thế hệ.

Chiến tranh có thể kết thúc vào một thời điểm xác định, nhưng hậu quả của nó có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.

Tôi đã trải qua những năm tháng chiến tranh phá hoại miền Bắc, đã nhìn thấy những dấu tích và hậu quả chiến tranh để lại trong đời sống con người. Vì thế, đối với tôi, chiến tranh không phải là một khái niệm xa xôi.

Đó là những gia đình mất người thân. Những đứa trẻ lớn lên thiếu cha hoặc thiếu mẹ. Những người mang thương tích suốt cuộc đời. Những vùng đất phải mất rất nhiều năm để hồi sinh. Và những con người đã nằm lại mãi mãi ở tuổi đôi mươi, không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Có lẽ vì những điều mắt thấy, tai nghe ấy mà càng lớn tuổi, tôi càng thấm thía một điều giản dị: không có chiến thắng nào có thể bù đắp hoàn toàn những mất mát mà chiến tranh gây ra cho con người.

Bởi vậy, điều tôi mong muốn nhất là đất nước luôn được sống trong hòa bình, ổn định để phát triển; để mỗi người dân có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn và các thế hệ sau không phải trải qua những gì cha ông mình đã từng trải qua.

Từ ký ức riêng đến câu hỏi chung của Tọa đàm

Điều làm tôi suy nghĩ nhiều tại Tọa đàm “Từ ký ức đến tương lai: Giá trị của hòa bình” không chỉ là những câu chuyện về chiến tranh, mà là câu hỏi hướng tới tương lai: Chúng ta làm gì với những ký ức ấy?

Hai phiên thảo luận của Tọa đàm tiếp cận câu hỏi này từ nhiều góc độ: những thách thức đối với hòa bình trong thế giới đang biến động; văn hóa hòa bình và phát triển bền vững; vai trò của đối ngoại nhân dân; khắc phục hậu quả chiến tranh; di sản, giáo dục hòa bình, giao lưu giữa các dân tộc và những sáng kiến địa phương hướng tới tương lai. Dự kiến chương trình Quảng Trị …

Đặc biệt, Phiên 2 với chủ đề “Kiến tạo văn hóa hòa bình vì tương lai phát triển bền vững” không dừng ở việc tưởng nhớ quá khứ mà hướng tới những việc có thể cùng nhau thực hiện thông qua di sản, giáo dục, hữu nghị quốc tế, sự tham gia của thế hệ trẻ và các sáng kiến từ địa phương. Kịch bản điều phối phiên…

Điều đó gợi cho tôi một suy nghĩ: ký ức chỉ thực sự có ý nghĩa khi từ đó con người biết trân trọng hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai.

Long Đại – ký ức từ một “tọa độ lửa”

Trong hành trình tại Quảng Trị, chúng tôi đến Đền tưởng niệm các liệt sĩ Trường Sơn tại Bến phà Long Đại, thuộc địa bàn Quảng Bình trước đây.

Đứng trước dòng sông, bến phà và đài tưởng niệm, câu chuyện chiến tranh không còn là những dòng chữ trong sách. Đó là nơi những con người rất trẻ đã sống, chiến đấu và hy sinh để giữ cho tuyến giao thông chi viện chiến trường không bị cắt đứt.

Thắp một nén hương trước những người đã nằm xuống, trong tôi lại hiện lên câu hỏi: Chúng ta phải làm gì với ký ức ấy?

Câu trả lời, theo tôi, không phải là quên đi, nhưng cũng không phải sống mãi trong đau thương và hận thù.

Chúng ta nhớ để hiểu cái giá của chiến tranh. Nhớ để biết giá trị của những ngày bình yên. Và nhớ để mỗi thế hệ đều có trách nhiệm gìn giữ hòa bình.

Từ chiến trường xưa đến không gian của hòa bình

Từ Long Đại, ký ức dẫn chúng ta đến cả một không gian lịch sử rộng lớn: Cồn Tiên, Dốc Miếu, Khe Sanh, Đường 9, Tà Cơn, Vĩnh Linh, Hiền Lương – Bến Hải, Thành cổ Quảng Trị...

Những địa danh ấy từng gắn với chia cắt và chiến tranh. Hôm nay, chính những nơi ấy có thể trở thành những địa chỉ để các thế hệ tìm hiểu lịch sử, đối thoại về hòa bình và gặp gỡ nhau trong tinh thần hữu nghị.

Tôi cho rằng đây là một sự chuyển đổi rất có ý nghĩa: từ không gian của chiến tranh thành không gian giáo dục hòa bình; từ những địa danh từng chia cắt con người thành những điểm kết nối con người.

Một câu hỏi đáng suy nghĩ được đặt ra trong Tọa đàm là liệu Quảng Trị có thể trở thành không chỉ là nơi thế giới đến để tưởng nhớ chiến tranh, mà còn là nơi các thế hệ trẻ Việt Nam và quốc tế đến để học cách kiến tạo hòa bình. Kịch bản điều phối phiên…

Nếu làm được điều đó, ký ức không chỉ được bảo tồn trong các di tích. Ký ức sẽ tiếp tục sống bằng một hình thức mới – trở thành bài học cho tương lai.

Đối ngoại nhân dân – xây dựng hòa bình từ con người

Từ những trao đổi tại Tọa đàm, tôi càng cảm nhận rõ một điều: hòa bình không chỉ được kiến tạo ở cấp độ quốc gia. Một nền hòa bình bền vững còn phải được nuôi dưỡng trong quan hệ giữa con người với con người.

Đó chính là không gian rộng lớn của đối ngoại nhân dân.

Những cuộc gặp gỡ giữa cựu binh hai phía; sự hợp tác giữa các tổ chức nhân dân Việt Nam và quốc tế; những chương trình khắc phục hậu quả chiến tranh; các hoạt động giáo dục hòa bình; giao lưu học sinh, sinh viên; kết nối các địa phương, trường học và cộng đồng – từng việc tưởng như nhỏ bé ấy đều góp phần tạo dựng lòng tin.

Khi những người từng ở hai phía của một cuộc chiến có thể ngồi lại với nhau; khi thế hệ trẻ của những quốc gia từng đối đầu có thể gặp gỡ, học tập và cùng thực hiện những hoạt động vì hòa bình; khi các tổ chức quốc tế cùng người dân địa phương khắc phục những hậu quả chiến tranh còn sót lại – hòa giải không còn là một khái niệm trừu tượng.

Nó trở thành những hành động cụ thể.

Đó cũng là một hướng hoạt động quan trọng của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam: phát huy các hoạt động đối ngoại nhân dân, kết nối các sáng kiến và mạng lưới về hòa bình, hợp tác và phát triển, góp phần tăng cường hiểu biết và hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Tọa đàm tại Quảng Trị vì thế không nên chỉ được nhìn như một sự kiện diễn ra trong một ngày. Việc Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam và Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Quảng Trị ký Thỏa thuận hợp tác đã mở ra một khuôn khổ phối hợp thường xuyên, lâu dài trong các hoạt động đối ngoại nhân dân, hòa bình và phát triển, hợp tác quốc tế và truyền thông đối ngoại. DT_MOU_VPDC_LHHN_15.9 (1)QT gửi…

Thông điệp từ mảnh đất từng đi qua chiến tranh

Điều đọng lại trong tôi sau hành trình này không chỉ là những di tích đã đến, những câu chuyện đã nghe hay những ý kiến được trao đổi tại Tọa đàm.

Đó là một niềm tin.

Một vùng đất từng bị chia cắt có thể trở thành nơi kết nối.

Một chiến trường cũ có thể trở thành lớp học về hòa bình.

Những con người từng ở hai phía có thể trở thành bạn bè.

Và ký ức đau thương, nếu được nhìn nhận bằng lòng nhân ái và trách nhiệm, có thể trở thành sức mạnh để con người cùng nhau ngăn những bi kịch tương tự tái diễn.

Tại Tọa đàm, các đại biểu đã cùng ký Thông điệp Hòa bình với ước nguyện: hòa bình đến với mọi người, mọi nhà, mọi quốc gia; không có chiến tranh với bất cứ ai, bất cứ ở đâu và bất cứ lý do gì. Thông điệp ấy được gửi tới Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, mang theo tiếng nói hòa bình từ Quảng Trị. Thư gửi TTK LHQ

Với tôi, ý nghĩa sâu xa của thông điệp ấy bắt đầu từ một điều rất giản dị: những người đã biết chiến tranh đau đớn như thế nào càng có trách nhiệm nói với các thế hệ sau rằng hòa bình quý giá ra sao.

Đó cũng là cách thiết thực nhất để tưởng nhớ những người đã nằm lại ở Long Đại, Thành cổ Quảng Trị và trên biết bao vùng đất của Tổ quốc – không chỉ bằng những nén hương dành cho quá khứ, mà bằng trách nhiệm gìn giữ một tương lai hòa bình.

Từ ký ức chiến tranh đến khát vọng hòa bình, từ những vùng đất từng là chiến tuyến đến những cây cầu hữu nghị – đó là hành trình mà Quảng Trị hôm nay đang góp phần kể với Việt Nam và bạn bè thế giới.

NGUYỄN THỊ MINH HIỀN
Ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam