TỪ TỌA ĐÀM QUỐC TẾ TẠI QUẢNG TRỊ ĐẾN CÂU CHUYỆN “TÂM GIAO” VỀ HÒA BÌNH VỚI BẠN BÈ QUỐC TẾ

1. Quảng Trị - nơi ký ức chiến tranh gặp gỡ khát vọng hòa bình

Quảng Trị là vùng đất lưu giữ những ký ức sâu sắc về chiến tranh, mất mát và chia cắt. Những địa danh lịch sử, nghĩa trang liệt sĩ và câu chuyện của người dân nơi đây nhắc nhở chúng ta về cái giá to lớn của chiến tranh, những hy sinh để giành độc lập, tự do và khát vọng cháy bỏng được sống trong hòa bình.

Nhưng Quảng Trị không chỉ là nơi lưu giữ ký ức đau thương. Từ vùng đất từng chịu nhiều mất mát, hôm nay, thông điệp được gửi tới bạn bè quốc tế còn là khả năng vượt qua quá khứ, hàn gắn tổn thương, hòa giải và cùng nhau xây dựng tương lai.

Tọa đàm quốc tế “Từ ký ức đến tương lai: Giá trị của hòa bình”, do Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam phối hợp với Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Quảng Trị tổ chức trong khuôn khổ Lễ hội Vì hòa bình năm 2026, đã tạo không gian để các đại biểu, chuyên gia và học giả Việt Nam, quốc tế trao đổi về giá trị của hòa bình trong một thế giới nhiều biến động. Đây cũng là lần thứ ba Hội đồng tổ chức tọa đàm quốc tế tại Quảng Trị, tiếp nối các hoạt động vào năm 2018 và 2024.

Ý nghĩa của cuộc gặp không chỉ nằm ở những tham luận, mà còn ở cơ hội để những người có trải nghiệm lịch sử và góc nhìn khác nhau cùng suy ngẫm về một câu hỏi chung: Làm thế nào để bài học quá khứ góp phần ngăn ngừa xung đột, củng cố lòng tin và xây dựng tương lai tốt đẹp hơn?

Nhìn lại quá khứ không phải để nuôi dưỡng hận thù, mà để hiểu sâu sắc hơn hậu quả của chiến tranh. Nhắc lại mất mát không phải để duy trì khoảng cách, mà để khơi dậy sự cảm thông. Tưởng niệm những người đã khuất cũng là nhắc nhở những người đang sống về trách nhiệm gìn giữ hòa bình cho các thế hệ mai sau.

Thông điệp gửi tới tọa đàm của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch danh dự Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam, càng làm nổi bật trách nhiệm của mỗi quốc gia, cộng đồng và cá nhân trong việc trân trọng, gìn giữ hòa bình.

Từ Tọa đàm tại Quảng Trị, tôi nhận thấy đối ngoại nhân dân cần làm nhiều hơn việc tổ chức các cuộc gặp gỡ hữu nghị hay truyền tải những thông điệp chung. Điều quan trọng là tạo ra không gian để con người thực sự gặp gỡ, lắng nghe, hiểu nhau và cùng tìm kiếm những việc có thể làm với nhau. Bởi hòa bình không chỉ được xây dựng bằng những thỏa thuận giữa các quốc gia, mà còn cần được nuôi dưỡng từ sự hiểu biết và thiện chí giữa các dân tộc.

 2. Từ triết lý “tâm công” nghĩ về cách tiếp cận “tâm giao” trong đối ngoại nhân dân

Trong tư tưởng phương Đông, quan niệm “công tâm vi thượng” đề cao việc thuyết phục lòng người. Từ góc nhìn đó, có thể bàn đến triết lý “tâm công” như một cách diễn giải việc lấy lòng người làm trọng, coi sự thấu hiểu và khả năng thuyết phục là những yếu tố quan trọng trong quan hệ giữa con người với con người, giữa cộng đồng với cộng đồng.

Thực tiễn đối ngoại của nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc với sự chú trọng ngoại giao công chúng, giao lưu văn hóa, hợp tác giáo dục và kết nối nhân dân, gợi ra những suy ngẫm về vai trò của nhận thức, tình cảm và sự đồng thuận trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, sức thuyết phục không chỉ phụ thuộc vào khả năng truyền tải thông điệp hay giới thiệu hình ảnh đất nước. Một thông điệp được phổ biến rộng rãi chưa chắc tạo ra sự đồng cảm; một cuộc gặp diễn ra trong không khí hữu nghị chưa chắc dẫn đến hợp tác bền vững. Lòng tin cần được bồi đắp bằng sự chân thành, khả năng lắng nghe, thái độ tôn trọng và những hành động thực chất. Từ những suy ngẫm ấy, tôi liên tưởng đến cách tiếp cận “tâm giao” trong hoạt động đối ngoại nhân dân Việt Nam.

Nếu “tâm công”, theo cách hiểu nêu trên, nhấn mạnh việc thuyết phục, cảm hóa và tác động đến nhận thức, tình cảm của người khác, thì “tâm giao” nhấn mạnh sự gặp gỡ giữa những tấm lòng trên cơ sở bình đẳng, chân thành và tôn trọng lẫn nhau. Trọng tâm không chỉ là làm cho người khác hiểu mình, mà còn chủ động tìm hiểu người khác; không chỉ truyền tải thông điệp, mà còn cùng nhau tạo dựng những giá trị chung. Mục tiêu không phải khiến bạn bè quốc tế suy nghĩ giống chúng ta, mà là giúp các bên hiểu rõ hơn trải nghiệm, quan điểm và mối quan tâm của nhau. Không phải xóa bỏ mọi khác biệt, mà là tìm kiếm những điểm tương đồng để hợp tác, đồng thời tôn trọng bản sắc, lợi ích và lập trường chính đáng của mỗi bên. “Tâm giao” ở đây không được nhìn nhận như một thuật ngữ hàn lâm, mà là một cách tiếp cận do bài viết đề xuất, có thể góp phần cụ thể hóa yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân trong giai đoạn mới. Về phương diện chủ trương, bài viết liên hệ với tinh thần đường lối đối ngoại được xác định tại Đại hội XIV của Đảng và yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân trong tình hình mới theo Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 5/1/2022 của Ban Bí thư. Đây là sự liên hệ, vận dụng của tác giả, không phải trích dẫn nguyên văn các văn kiện.

Từ “tâm công” đến “tâm giao”, theo tôi, là mở rộng cách nhìn: từ chú trọng sức thuyết phục sang coi trọng tương tác hai chiều; từ truyền đạt thông điệp sang đối thoại; từ tạo thiện cảm ban đầu sang xây dựng lòng tin và hợp tác lâu dài.

 3. Cùng nhau kể câu chuyện hòa bình - từ chia sẻ đến thấu hiểu

Việt Nam có một câu chuyện đặc biệt để chia sẻ với thế giới: câu chuyện của một dân tộc đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, chịu đựng những tổn thất to lớn nhưng luôn hướng tới hòa bình, hòa giải, tái thiết và phát triển.  Câu chuyện ấy được kể qua lịch sử đấu tranh giành độc lập, những địa danh từng chịu nhiều đau thương, nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, rà phá bom mìn, hỗ trợ nạn nhân và quá trình mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế. Nó còn được thể hiện trong đời sống hôm nay, khi những con người từng ở hai phía chiến tuyến có thể gặp gỡ, đối thoại và cùng góp sức cho những mục tiêu nhân đạo.

Sức thuyết phục sâu sắc đôi khi không đến từ những bài diễn văn hay số liệu, mà từ những câu chuyện đời thường. Một người bạn quốc tế có thể hiểu Việt Nam hơn khi lắng nghe nhân chứng kể lại ký ức chiến tranh; một nhà nghiên cứu có thể tìm thấy hướng hợp tác mới qua trao đổi với đồng nghiệp Việt Nam; một người trẻ có thể gắn bó với Việt Nam sau chuyến thăm địa danh lịch sử hoặc chương trình giao lưu cộng đồng. Song, cùng nhau kể câu chuyện hòa bình không chỉ là giới thiệu câu chuyện Việt Nam để bạn bè tiếp nhận. Chúng ta cũng cần lắng nghe câu chuyện của họ, bởi mỗi dân tộc đều có ký ức, mất mát, bài học và khát vọng riêng. Khi những câu chuyện được chia sẻ trong không gian bình đẳng, con người có thể nhận ra rằng, dù lịch sử và hoàn cảnh khác nhau, chúng ta vẫn gặp nhau ở mong muốn được sống trong hòa bình, phát triển và trao cho thế hệ sau một tương lai tốt đẹp hơn. Với tôi, đây là điểm cốt lõi của cách tiếp cận tâm giao: mỗi bên vừa là người kể chuyện, vừa là người lắng nghe; vừa chia sẻ trải nghiệm của mình, vừa sẵn sàng tiếp nhận trải nghiệm của người khác. Sự thấu hiểu không dừng ở cảm xúc nhất thời, mà có thể mở đường cho lòng tin, hợp tác và quan hệ lâu dài. Câu chuyện hòa bình của Việt Nam sẽ lan tỏa sâu sắc hơn khi được tiếp nối bằng tiếng nói của những người bạn quốc tế từng đến Việt Nam, gặp gỡ người Việt Nam và cùng tham gia các hoạt động hòa giải, hợp tác. Khi ấy, câu chuyện không còn chỉ là lời tự giới thiệu của một dân tộc, mà trở thành cuộc đối thoại giữa những con người cùng chia sẻ trách nhiệm đối với tương lai.

 4. Từ tọa đàm tại Quảng Trị đến ước nguyện chung vì hòa bình

Tọa đàm ngày 25/9/2026 cho thấy tiềm năng kết nối giữa đối thoại học thuật, ký ức lịch sử và những hoạt động giàu ý nghĩa biểu tượng. Các trao đổi về giá trị của hòa bình đã đưa câu chuyện từ quá khứ đến những vấn đề của hiện tại và tương lai.

Trong khuôn khổ tọa đàm, các đại biểu đã ký Thông điệp Hòa bình gửi Tổng Thư ký Liên hợp quốc, thực hiện nghi thức thả chim bồ câu và cùng thể hiện ước nguyện về hòa bình, hữu nghị, hợp tác. Chương trình còn có hoạt động trao học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, theo nội dung chương trình tọa đàm, thể hiện tinh thần sẻ chia và trách nhiệm cộng đồng. Những hoạt động ấy giúp thông điệp hòa bình được chuyển tải không chỉ bằng lý lẽ, mà còn qua những hành động nhân văn cụ thể. Tuy nhiên, một thông điệp chỉ thực sự có sức sống khi được tiếp nối bằng hành động. Thành công của tọa đàm không chỉ nằm ở số lượng đại biểu, tham luận hay mức độ lan tỏa truyền thông, mà còn ở những mối quan hệ được hình thành, ý tưởng hợp tác được khơi mở và khả năng duy trì đối thoại sau sự kiện.

Một cuộc gặp không thể tự mình giải quyết các xung đột quốc tế. Nhưng nếu tạo được sự thấu hiểu, duy trì lòng tin và mở ra sáng kiến chung, cuộc gặp ấy đã góp phần xây dựng nền tảng xã hội cần thiết cho hòa bình.  Việc Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam cùng Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Quảng Trị ký văn bản “Thỏa thuận hợp tác” nhân dịp này là cơ sở để tiếp nối tinh thần tọa đàm bằng những hoạt động thường xuyên, gắn kết đối ngoại nhân dân với nhu cầu của địa phương và cộng đồng. Từ một cuộc gặp, điều cần hướng tới là một quá trình hợp tác; từ một thông điệp chung, là những trách nhiệm được chia sẻ và những việc làm có thể kiểm chứng bằng kết quả cụ thể.

5. Từ thực tiễn hoạt động của Hội đồng, nghĩ về cách tiếp cận “tâm giao về hòa bình”

Nhìn từ thực tiễn gần đây, có thể thấy cách tiếp cận “tâm giao” không chỉ là một gợi mở về phương thức giao tiếp trong đối ngoại nhân dân, mà còn có cơ sở vận dụng trong hoạt động nghiên cứu, tham mưu chính sách và hợp tác quốc tế của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam. Trong hoạt động của mình, Hội đồng quan tâm tham gia các diễn đàn nhân dân khu vực và quốc tế, trao đổi thông tin và hợp tác với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, tổ chức quốc tế. Những hoạt động cụ thể và phạm vi tham gia cần được đối chiếu với báo cáo chính thức của Hội đồng trước khi công bố. Đây là những kênh để Hội đồng tiếp cận các vấn đề khu vực và toàn cầu từ nhiều góc độ, trao đổi quan điểm với đối tác, góp phần thúc đẩy hiểu biết và hợp tác giữa các tổ chức nhân dân.

Hội đồng đã quan tâm tổ chức các cuộc tọa đàm phân tích tình hình thế giới, khu vực và những xu hướng có tác động đến Việt Nam. Hoạt động tập hợp các chuyên gia, học giả và đại diện cơ quan liên quan để đánh giá tình hình, dự báo xu hướng và trao đổi những hàm ý đối với chính sách đối ngoại Việt Nam. Đây là một ví dụ về vai trò của Hội đồng trong kết nối tri thức, tập hợp góc nhìn đa chiều và đóng góp cho công tác nghiên cứu, tham mưu chính sách.

Bên cạnh đó, Hội đồng chú trọng các cuộc trao đổi chuyên sâu về giải pháp phát triển nhanh, bền vững và tầm nhìn phát triển đất nước. Những hoạt động này cho thấy hòa bình và phát triển cần được nhìn nhận trong mối quan hệ hữu cơ: hòa bình tạo điều kiện cho phát triển, trong khi phát triển bền vững, nâng cao đời sống nhân dân và mở rộng hợp tác quốc tế góp phần củng cố nền tảng của hòa bình.

Công tác thông tin, truyền thông trên website và việc lưu giữ, giới thiệu tư liệu về hòa bình, phát triển cũng được Hội đồng quan tâm. Các số liệu truy cập, số bài đăng và tiến độ các dự án xuất bản cần được xác nhận từ báo cáo hoặc hồ sơ nghiệp vụ trước khi đưa vào bài. Những hoạt động này cho thấy vai trò của thông tin, truyền thông và lưu giữ tư liệu trong việc chia sẻ tri thức, giới thiệu các hoạt động vì hòa bình và phát triển, cũng như kết nối với bạn bè trong và ngoài nước.

Theo tôi, những hoạt động trên có thể được nhìn nhận từ tinh thần tâm giao ở ba phương diện. Trước hết là lắng nghe và đối thoại để nhận diện đúng những biến động của thế giới; tiếp đó là kết nối tri thức, kinh nghiệm và các quan điểm khác nhau để tìm kiếm nhận thức chung; cuối cùng là chuyển hóa kết quả trao đổi thành kiến nghị chính sách và sáng kiến hợp tác. Như vậy, tâm giao không chỉ dừng ở sự đồng cảm giữa con người, mà còn có thể góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu, tham mưu và kết nối quốc tế.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu, tham mưu và đổi mới phương thức hoạt động đối ngoại nhân dân mà tác giả liên hệ với tinh thần Chỉ thị số 12-CT/TW của Ban Bí thư. Với chức năng và thế mạnh của mình, Hội đồng có thể kết hợp đối thoại học thuật với giao lưu nhân dân, kết nối nghiên cứu chính sách với trải nghiệm thực tiễn, qua đó góp phần xây dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho hòa bình, hợp tác và phát triển. Từ thực tiễn ấy, tôi nghĩ Hội đồng có thể từng bước phát triển cách tiếp cận “tâm giao về hòa bình” theo một số hướng cụ thể.

Thứ nhất, kết nối nghiên cứu, tham mưu chính sách với đối thoại quốc tế.

 Hội đồng có thể tiếp tục tổ chức các tọa đàm chuyên sâu về xu hướng thế giới, ngăn ngừa xung đột, hòa giải, luật pháp quốc tế và phát triển bền vững; đồng thời mở rộng trao đổi với chuyên gia, học giả và đối tác nước ngoài. Cần chú trọng tổng hợp kết quả thảo luận, xây dựng các kiến nghị có cơ sở thực tiễn và chia sẻ những góc nhìn phù hợp với lợi ích quốc gia – dân tộc. Qua đó, đối thoại không chỉ giúp các bên hiểu nhau hơn, mà còn đóng góp thiết thực vào quá trình hoạch định chính sách.

Thứ hai, tổ chức diễn đàn thường niên “Từ ký ức đến tương lai”.

Từ kinh nghiệm tại Quảng Trị, Hội đồng có thể nghiên cứu khả năng phối hợp với Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, các tổ chức thành viên, địa phương và đối tác quốc tế duy trì diễn đàn về ký ức chiến tranh, hòa giải, giáo dục hòa bình, bảo tồn di sản và trách nhiệm của các thế hệ đối với tương lai. Bên cạnh trao đổi học thuật, diễn đàn cần tạo không gian để các đại biểu chia sẻ trải nghiệm cá nhân, lắng nghe câu chuyện của nhau và tìm kiếm sáng kiến hợp tác. Đây có thể trở thành một địa chỉ đối thoại, nơi những ký ức khác nhau được tiếp cận bằng tinh thần tôn trọng và hướng tới tương lai.

Thứ ba, xây dựng chuỗi “Câu chuyện hòa bình – Những người bạn kể”.

Hội đồng có thể phối hợp với các tổ chức hữu nghị, địa phương và đối tác quốc tế thực hiện bài viết, phỏng vấn, podcast hoặc video về nhân chứng chiến tranh, cựu chiến binh, nhà nghiên cứu, nhà hoạt động hòa bình và thanh niên. Mỗi câu chuyện nên có cả góc nhìn Việt Nam và quốc tế, làm nổi bật trải nghiệm cá nhân, bài học hòa giải và khát vọng hướng tới tương lai. Nội dung có thể được xuất bản bằng nhiều ngôn ngữ, tạo điều kiện để bạn bè quốc tế không chỉ tiếp nhận câu chuyện Việt Nam mà còn tham gia kể và lan tỏa câu chuyện chung về hòa bình.

Thứ tư, thúc đẩy giao lưu nhân dân và thanh niên vì hòa bình.

Hội đồng xem xét khả năng phối hợp với Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, các tổ chức thành viên, TƯ Đoàn Thanh niên, trường đại học và đối tác quốc tế tổ chức giao lưu hữu nghị, biểu diễn nghệ thuật vì hòa bình, trại hè thanh thiếu niên, chuyến tìm hiểu lịch sử, cuộc thi kể chuyện đa ngôn ngữ và triển lãm ảnh. Thông qua những hoạt động này, người trẻ Việt Nam và quốc tế không chỉ tìm hiểu lịch sử của nhau mà còn cùng đề xuất sáng kiến giáo dục, truyền thông và xây dựng văn hóa hòa bình. Đây cũng là cách đầu tư cho mạng lưới bạn bè quốc tế lâu dài.

Thứ năm, kết nối đối tác quốc tế với địa phương và cộng đồng.

 Hội đồng có thể làm cầu nối giữa các tổ chức quốc tế, chuyên gia và địa phương trong các hoạt động bảo tồn di tích, lưu giữ ký ức nhân chứng, giáo dục hòa bình, khắc phục hậu quả chiến tranh và phát triển bền vững. Những sáng kiến như vậy cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, có mục tiêu, đối tác, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng. Khi người dân địa phương trực tiếp tham gia và hưởng lợi, các chương trình đối ngoại nhân dân sẽ có nền tảng xã hội vững chắc hơn.

Thứ sáu, đổi mới truyền thông đối ngoại và duy trì kết nối sau mỗi sự kiện.

 Trên cơ sở phát huy các kênh thông tin hiện có, Hội đồng có thể phát triển chuyên mục “Bạn bè quốc tế kể chuyện hòa bình”, giới thiệu góc nhìn của học giả, đại biểu quốc tế, kết quả tọa đàm và các mô hình hợp tác hiệu quả. Cần chú trọng nội dung đa ngôn ngữ, chính xác, có chiều sâu, ứng dụng công nghệ số và phù hợp với từng nhóm công chúng. Đồng thời, sau mỗi cuộc gặp, nên duy trì trao đổi trực tuyến, chia sẻ thông tin và xác định các đầu mối hợp tác tiếp theo. Mỗi hoạt động cần được xem xét không chỉ qua mức độ lan tỏa, mà còn qua những mối quan hệ được duy trì và kết quả thực tế được tạo ra.

Các hướng đi trên không nhất thiết phải triển khai đồng thời hoặc đòi hỏi nguồn lực lớn ngay từ đầu. Hội đồng có thể bắt đầu từ những hoạt động phù hợp với thế mạnh nghiên cứu, kết nối và truyền thông, từng bước mở rộng trên cơ sở đối tác và nhu cầu thực tế. Điều quan trọng là tạo được sự liên kết giữa các hoạt động, để đối thoại, nghiên cứu, giao lưu và truyền thông cùng hướng tới mục tiêu chung.

6. Từ sự thấu hiểu đến hành động chung vì hòa bình

Cách tiếp cận “tâm giao về hòa bình” không có nghĩa là né tránh những khác biệt hay đặt tình cảm lên trên nguyên tắc. Một quan hệ chân thành không đòi hỏi các bên phải đồng ý với nhau trong mọi vấn đề. Khả năng lắng nghe, tôn trọng lẫn nhau ngay cả khi còn khác biệt mới là nền tảng của lòng tin bền vững.

Từ thực tiễn của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam, tôi cho rằng giá trị của tâm giao nằm ở khả năng kết nối ba chiều: kết nối con người để vun đắp sự thấu hiểu; kết nối tri thức để nâng cao chất lượng đối thoại và tham mưu chính sách; kết nối các tổ chức, địa phương và đối tác để chuyển thiện chí thành hợp tác thiết thực. Tọa đàm tại Quảng Trị là một dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về hướng đi đó. Từ ký ức chiến tranh đến khát vọng hòa bình, từ những câu chuyện riêng đến ước nguyện chung, chúng ta có cơ hội nhận ra rằng hòa bình không chỉ là kết quả của những thỏa thuận chính trị, mà còn là thành quả của quá trình bền bỉ xây dựng lòng tin giữa con người với con người, giữa cộng đồng với cộng đồng và giữa các dân tộc. Từ triết lý “tâm công” đến cách tiếp cận “tâm giao”, điều cần hướng tới không chỉ là làm cho thông điệp hòa bình được truyền đi rộng rãi, mà còn làm cho thông điệp ấy được thấu hiểu, chia sẻ và chuyển hóa thành hành động. Mỗi cuộc gặp cần mở ra cơ hội hiểu nhau hơn; mỗi câu chuyện được chia sẻ góp phần giảm bớt khoảng cách; mỗi sáng kiến chung tạo thêm điều kiện cho hòa bình và phát triển.

Hòa bình không chỉ là câu chuyện của riêng một dân tộc. Đó là câu chuyện mà mỗi dân tộc có thể kể từ trải nghiệm của mình, và tất cả chúng ta có thể cùng viết tiếp bằng sự thấu hiểu, tình hữu nghị và trách nhiệm đối với tương lai.

Nguyễn Thị Minh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và phát triển Việt Nam