Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Liên bang Nga đưa quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương lên tầm cao mới

Liên Xô giúp Việt Nam giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân rời Hà Nội, lên đường thăm Liên bang Nga và Cộng hòa Pháp. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Đại sứ Nguyễn Quang Khai nhấn mạnh, Liên Xô là nước ủng hộ và giúp đỡ Việt Nam quan trọng nhất, phần lớn là viện trợ không hoàn lại trong các cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc cũng như công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế, bảo vệ Tổ quốc sau chiến tranh.

Về quân sự, Liên Xô cung cấp một khối lượng lớn vũ khí, đạn dược, xe tăng, máy bay chiến đấu, pháo phòng không và tên lửa, giúp nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội ta. Liên Xô đã cử hàng nghìn chuyên gia quân sự, kỹ sư, bác sĩ sang Việt Nam để hướng dẫn sử dụng vũ khí, xây dựng công trình và chữa bệnh.

Sau chiến tranh, đất nước bị tàn phá nặng nề, Liên Xô vẫn là nước đi đầu giúp đỡ Việt Nam. Với sự hỗ trợ kỹ thuật và kinh tế của Liên Xô, hơn 300 công trình công nghiệp, hạ tầng trọng điểm mang ý nghĩa lịch sử, kinh tế và chính trị sâu sắc đã được xây dựng, đặt nền móng cho sự nghiệp phát triển và hiện đại hóa đất nước của Việt Nam.

Các công trình tiêu biểu phải kể đến là nhà máy thủy điện Hoà Bình, thủy điện Thác Bà, thủy điện Trị An, nhiệt điện Phả Lại... với tổng công suất 4.000 MW. Riêng thủy điện Hoà Bình trong những năm đầu tiên cung cấp hơn 80% nhu cầu điện của cả nước, cơ sở năng lượng nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa của Việt Nam.

Khu liên hợp Dầu khí Vũng Tàu (Liên doanh Vietsovpetro), nền tảng quan trọng hình thành ngành công nghiệp dầu khí hiện đại của Việt Nam. Liên doanh này đã biến Việt Nam từ một nhà nhập khẩu dầu thành một nhà xuất khẩu hydrocarbon lớn.

Tổ hợp khai thác than Quảng Ninh, mỏ than lớn nhất của Việt Nam được xây dựng với sự giúp đỡ của Liên Xô đã cung cấp 50% sản lượng than của đất nước.

Nhà máy xi măng ở Bim Sơn, Một trong những nhà máy vật liệu xây dựng lớn nhất Việt Nam, đáp ứng nhu cầu tái thiết quy mô lớn sau chiến tranh.

Xưởng đóng tàu Ba Son tại Thành phố Hồ Chí Minh được hiện đại hóa với sự hỗ trợ kỹ thuật của Liên Xô.

Cầu Thăng Long huyết mạch bắc qua sông Hồng tại Hà Nội, được khởi công và hoàn thành với sự giúp đỡ to lớn về trang thiết bị và chuyên gia Liên Xô, là một trong những biểu tượng chính của tình hữu nghị Việt - Xô.

Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu IRT-130 Đà Lạt đã được xây dựng lại và sử dụng vào mục đích khoa học và y tế với sự hỗ trợ của các nhà khoa học hạt nhân Liên Xô, 

Trạm liên lạc không gian Lotus được xây dựng ở miền Bắc và miền Nam Việt Nam để cung cấp thông tin liên lạc không gian.

Ngoài ra, Liên Xô còn giúp Việt Nam đào tạo hàng vạn cán bộ, sinh viên ưu tú.

Tất cả các công trình Liên Xô giúp xây dựng đến nay vẫn đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta.

Quan hệ Việt - Nga ngày càng phát triển qua thử thách của thời gian

Quan hệ ngoại giao giữa Liên Xô và Việt Nam được thiết lập vào ngày 30/1/1950, Đại sứ Nguyễn Quang Khai cho biết.

Ngày 25/12/1991, Liên Xô chính thức chấm dứt sự tồn tại, chỉ hai ngày sau, ngày 27/12/1991, Việt Nam đã ra tuyên bố chính thức công nhận Liên bang Nga là quốc gia thừa kế Liên Xô. Việc làm này khẳng định sự tiếp nối truyền thống hữu nghị tốt đẹp từ quan hệ Việt Nam – Liên Xô sang nhà nước kế tục Liên bang Nga.

Hơn 80 hiệp ước, hiệp định liên chính phủ và nghị định thư được ký kết sau năm 1991. Ngày 16/6/1994, Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị giữa hai nước đã được ký tại Moscow, đặt nền tảng cho việc phát triển và mở rộng quan hệ hợp tác song phương trong kỷ nguyên mới. Ngày 1/3/2091, Tuyên bố về quan hệ đối tác chiến lược được ký tại Hà Nội và  tháng 7/2012, mối quan hệ này đã được nâng lên quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Đối thoại chính trị thường xuyên ở cấp cao nhất và cấp cao được duy trì. Việt Nam là nước Đông Nam Á duy nhất Tổng thống Liên bang Nga thăm 6 lần vào các năm 2001, 2006, 2010, 2013, 2017 và 2024. Các nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam cũng đã thăm Nga nhiều lần. Việc trao đổi đoàn giữa hai nước được tiến hành thường xuyên ở tất cả các cấp về mặt đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, nghành...

Trụ cột của quan hệ đối tác chiến lược Việt - Nga là tổ hợp nhiên liệu và năng lượng, nơi liên doanh "Vietsovpetro" giữa Petrovietnam và Zatubezhneft. Trong thời gian hoạt động từ năm 1986, liên doanh này đã sản xuất khoảng 253 triệu tấn dầu thô và 36 tỷ mét khối khí đốt tự nhiên. Riêng năm 2025, công ty đã sản xuất 3 triệu tấn dầu và 1 tỷ mét khối khí đốt.

Tập đoàn Gazprom của Nga cũng tham gia phát triển hai mỏ khí đốt lớn là Hải Thạch và Mộc Tinh các lô 05-2, 05-3 thuộc bể Nam Côn Sơn trên thềm lục địa Việt Nam. Đến tháng 4/2026, tập đoàn này đã sản xuất được 20,4 tỷ mét khối khí đốt và 4,2 triệu tấn khí ngưng tụ.

Sự hợp tác Việt  - Nga trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình đang ngày càng sâu sắc. Ngày 23/3/2026, một Thỏa thuận liên chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận với sự tham gia của Tập đoàn Nhà nước Rosatom đã được ký kết. Đây là dự án quy mô lớn, bao gồm việc xây dựng hai tổ hợp năng lượng, dịch vụ, cung cấp nhiên liệu và đào tạo của Nga.

Về thương mại, do điều kiện khách quan, năm 2025, tổng kim ngạch thương mại  hai nước chỉ đạt 6,29 tỷ USD. Việt Nam và Liên bang Nga đặt mục tiêu phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 10 tỷ USD đến năm 2030, thậm chí hướng tới tầm nhìn cao hơn trong giai đoạn tới.

Công ty liên doanh "Rusvietpetro" giữa Zarubezhneft và Petrovietnam hoạt động tại khu tự trị Nenets thuộc Liên bang Nga từ năm 2008 đến nay đã sản xuất được hơn 43 triệu tấn dầu thô. 

Năm 2006, Ngân hàng Liên doanh Việt-Nga (VRB) giữa Ngân hàng Ngoại thương Nga VTB (PJSC), một trong những tập đoàn tài chính lớn nhất của Liên bang Nga và Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), đã được thành lập nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế và thanh toán song phương.

Công ty "TH True Milk", một trong những công ty sữa lớn nhất của Việt Nam đang xây dựng các tổ hợp công -  nông nghiệp ở tỉnh Moscow, vùng Kaluga, Tyumen và Cộng hòa Bashkortostan. Tháng 10/2023, giai đoạn đầu tiên của dự án phức hợp chăn nuôi bò sữa với 6 nghìn con và vốn đầu tư 6,8 tỷ rúp ở quận Volokolamsk của tỉnh Moscow đã được hoàn thành. Tháng 5/2025, dây chuyền sản xuất đầu tiên trong số chín dây chuyền sản xuất của nhà máy chế biến sữa ở vùng Kaluga đã được đưa vào hoạt động.

Việt Nam là một trong những điểm nghỉ dưỡng phổ biến của người Nga. Số du khách Nga đến Việt Nam đã tăng lên 690 nghìn năm 2025. Trong 8 tháng đầu năm 2026, con số này đã lên tới hơn 1 triệu người, tăng 165% so với cùng kỳ và vươn lên vị trí thứ 3 trong số các nước có khách quốc tế lớn nhất đến Việt Nam. Theo Bộ Phát triển kinh tế Liên bang Nga, tổng số lượng du khách Nga đến Việt Nam trong cả năm 2026 có thể đạt mức kỷ lục 1,5 triệu người

Trong số các lĩnh vực hợp tác hiện nay về khoa học và kỹ thuật có Trung tâm Nghiên cứu và Công nghệ Nhiệt đới Liên Nga - Việt.

Sự hợp tác chặt chẽ đã được thiết lập trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Năm học 2025-2026, Nga đã dành cho Việt Nam 1 nghìn suất học bổng, đưa tổng số sinh viên Việt Nam theo học tại Nga vượt quá 3,1 nghìn người.

Về hợp tác đa phương, ngày nay, Nga thi hành chiến lược hướng Đông, coi Đông Nam Á là một hướng đi trọng tâm trong chính sách xoay trục sang châu Á. Là quốc gia Đông Nam Á đầu tiên thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Nga năm 2012, cũng là quốc gia ASEAN đầu tiên ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) năm 2015 do Nga dẫn dắt, đặc biệt tại Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga ngày 16 - 18/6/2026 tại thành phố Kazan, Việt Nam chính thức được công nhận là nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030.

Với sự tin cậy chính trị ở cấp cao nhất, Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối trực tiếp để Nga tiếp cận và mở rộng ảnh hưởng chính trị, kinh tế, an ninh vào sâu thị trường nội khối ASEAN, tăng cường ảnh hưởng của mối quan hệ Nga - Việt ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, giúp Nga giảm thiểu các hậu quả cấm vận của Mỹ và phương Tây.

Dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga còn rất rộng. Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, chủ tịch nước Tô Lâm đến Liên bang Nga và các cuộc hội đàm với Tổng thống V. Putin sẽ mở ra triển vọng hợp tác to lớn giữa hai nước trong thời gian tới.

 Đại sứ Nguyễn Quang Khai, UVB TV Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam