BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM: CHÍNH SÁCH VÀ THỰC TIỄN

Hội nghị Tổng kết Đề án đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017-2025 - Ảnh: VGP/Gia Huy

Quyền con người gắn với mục tiêu phát triển đất nước

Bảo đảm và thúc đẩy quyền con người là một nội dung quan trọng trong đường lối, chính sách phát triển của Việt Nam, gắn với mục tiêu xây dựng đất nước hòa bình, độc lập, dân chủ, công bằng, văn minh và nâng cao đời sống nhân dân.

Quyền con người không chỉ được thể hiện qua các quy định pháp luật mà còn gắn với những điều kiện cụ thể để mỗi người được học tập, chăm sóc sức khỏe, lao động, tham gia đời sống xã hội và thụ hưởng thành quả phát triển.

Phát triển kinh tế tạo thêm nguồn lực cho việc thực hiện các chính sách xã hội. Ngược lại, bảo đảm tốt hơn các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân góp phần củng cố ổn định xã hội, phát huy nguồn lực con người và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Vì vậy, việc đánh giá kết quả bảo đảm quyền con người cần dựa trên cả khuôn khổ pháp luật, hiệu quả tổ chức thực hiện và những chuyển biến thực chất trong đời sống nhân dân.

Hiến pháp và pháp luật – nền tảng bảo đảm quyền con người

Hiến pháp năm 2013, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc xác định quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Điều 14 Hiến pháp quy định các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.

Đồng thời, Hiến pháp xác định việc hạn chế quyền con người, quyền công dân chỉ có thể thực hiện theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì những lý do được Hiến pháp quy định.

Đây là những nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động lập pháp, quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Hiến pháp cũng xác định quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân; mọi người có nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác và việc thực hiện quyền con người, quyền công dân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng pháp luật, hiệu lực tổ chức thi hành và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong bảo đảm quyền con người.

Phát huy dân chủ từ cơ sở

Dân chủ cần được thể hiện thông qua những cơ chế cụ thể, tạo điều kiện để người dân tham gia vào các công việc liên quan trực tiếp đến đời sống và lợi ích hợp pháp của mình.

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở quy định các hình thức để người dân được biết, tham gia ý kiến, quyết định, kiểm tra và giám sát theo phạm vi, trình tự và thẩm quyền do pháp luật xác định.

Việc thực hiện dân chủ có hiệu quả đòi hỏi thông tin phải được công khai đúng quy định; ý kiến, kiến nghị của người dân được tiếp nhận, xem xét và phản hồi; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và người có thẩm quyền được xác định rõ ràng.

Phát huy dân chủ phải đi đôi với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm pháp chế và nâng cao trách nhiệm phục vụ nhân dân.

Cần phân biệt rõ việc thực hiện các quyền hợp pháp với những hành vi vi phạm pháp luật. Mọi hành vi vi phạm phải được xem xét trên cơ sở chứng cứ, đúng thẩm quyền và trình tự, thủ tục pháp luật quy định; không được đánh đồng ý kiến, kiến nghị hợp pháp của người dân với hành vi vi phạm pháp luật.

Bảo đảm quyền con người trong đời sống

Giá trị thực chất của chính sách bảo đảm quyền con người được thể hiện ở khả năng tiếp cận và thụ hưởng những điều kiện cần thiết cho cuộc sống của người dân.

Đó là cơ hội học tập của trẻ em, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, điều kiện việc làm và an sinh xã hội của người lao động, sự chăm sóc đối với người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm có hoàn cảnh khó khăn.

Trong tiến trình phát triển, việc thu hẹp chênh lệch về cơ hội tiếp cận dịch vụ thiết yếu giữa các vùng, miền và nhóm dân cư tiếp tục là yêu cầu quan trọng.

Cùng với đó, già hóa dân số, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và những biến động của thị trường lao động đặt ra những vấn đề mới đối với việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Nhận diện đúng các thách thức, tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực hiện là những nhiệm vụ cần được quan tâm thường xuyên.

Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Tự do tín ngưỡng, tôn giáo là quyền được Hiến pháp Việt Nam ghi nhận và bảo hộ.

Điều 24 Hiến pháp quy định mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào; các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật.

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo cụ thể hóa các nguyên tắc hiến định, quy định về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và hoạt động tín ngưỡng, hoạt động tôn giáo.

Việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo phải gắn với tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và tuân thủ pháp luật.

Hiến pháp nghiêm cấm hành vi xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật.

Do đó, cần phân biệt rõ hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo hợp pháp với hành vi vi phạm pháp luật được xác định bằng căn cứ cụ thể. Việc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và xử lý vi phạm đều phải tuân thủ các nguyên tắc pháp luật.

Tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng khác biệt về tín ngưỡng, tôn giáo và củng cố đoàn kết trong cộng đồng có ý nghĩa đối với việc giữ gìn ổn định xã hội, hòa bình và phát triển đất nước.

Đối thoại và hợp tác quốc tế về quyền con người

Việt Nam tham gia nhiều điều ước quốc tế về quyền con người và các cơ chế hợp tác, đối thoại quốc tế có liên quan.

Một trong những cơ chế đó là Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc.

Ngày 27/9/2024, Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc thông qua kết quả rà soát UPR chu kỳ IV đối với Việt Nam. Tại phiên họp, Việt Nam thông báo chấp thuận 271 trong tổng số 320 khuyến nghị được các nước đưa ra, tương đương 84,7%.

Kết quả này phản ánh sự tham gia của Việt Nam vào cơ chế rà soát và đối thoại quốc tế về quyền con người, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục triển khai những khuyến nghị đã được chấp thuận phù hợp với điều kiện và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Trong hợp tác quốc tế, việc trao đổi kinh nghiệm và đối thoại cần dựa trên thông tin xác thực, sự tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và thiện chí xây dựng.

Những khác biệt về điều kiện lịch sử, trình độ phát triển, hệ thống pháp luật và cách thức tổ chức thực hiện chính sách cần được xem xét khách quan, trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế và các nghĩa vụ quốc tế có liên quan.

Đồng thời, việc nhận diện, phản bác thông tin sai lệch, xuyên tạc về tình hình quyền con người cần dựa trên chứng cứ và lập luận có căn cứ, tránh suy diễn hoặc quy kết thiếu cơ sở.

Vai trò của đối ngoại nhân dân

Trong tổng thể hoạt động đối ngoại của Việt Nam, đối ngoại nhân dân góp phần tăng cường hiểu biết, tình hữu nghị và hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước.

Đối với các vấn đề hòa bình, phát triển và quyền con người, đối ngoại nhân dân có thể phát huy vai trò thông qua nghiên cứu, trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và giới thiệu thực tiễn Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Đối với Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam, việc thúc đẩy trao đổi về mối quan hệ giữa hòa bình, phát triển bền vững và quyền con người là một hướng tiếp cận có ý nghĩa thiết thực.

Các hoạt động đó cần coi trọng tính chính xác của thông tin, sự chuẩn mực trong lập luận và tinh thần đối thoại xây dựng, qua đó góp phần tăng cường hiểu biết và hợp tác quốc tế.

Lấy hiệu quả thực hiện làm thước đo

Bảo đảm quyền con người là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật mà còn phải nâng cao hiệu quả thực thi, bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân ngày càng đầy đủ, công bằng và thiết thực.

Lấy con người làm trung tâm, phát huy dân chủ, tôn trọng pháp luật, giữ vững hòa bình và thúc đẩy phát triển bền vững là những yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, góp phần tạo dựng nền tảng xã hội vững chắc cho sự phát triển đất nước.

ThS. Nguyễn Mạnh Hiền, Website VPDC
 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Quốc hội: Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025; Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025 của Văn phòng Quốc hội. Nguồn: Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, Bộ Tư pháp.

2. Quốc hội: Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; Văn bản hợp nhất số 87/VBHN-VPQH ngày 22/8/2025 của Văn phòng Quốc hội. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

3. Quốc hội: Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 ngày 18/11/2016. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

4. Báo Điện tử Chính phủ (28/9/2024): “Hội đồng Nhân quyền LHQ thông qua kết quả Báo cáo UPR chu kỳ IV của Việt Nam”.

5. Báo Điện tử Chính phủ (2/10/2024): “Khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người”, phỏng vấn Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt.ThS.